Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi Piyasasının Hukuki Altyapısı ve İşletmeler İçin Yükümlülükler

21 Ekim 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi Piyasasının İşletilmesine İlişkin Yönetmeliği; tahsisatların tanımı ve geçerliliği, İKS, piyasa işlemleri, teminat, ödeme ve itiraz süreçleri yönünden incelediğimiz hukuki değerlendirmemizi inceleyebilirsiniz.

Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi Piyasasının Hukuki Altyapısı ve İşletmeler İçin Yükümlülükler

Yönetmeliğin Hukuki Altyapısı ve Normatif Dayanakları

Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu tarafından hazırlanan Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi Piyasasının İşletilmesine İlişkin Yönetmelik, 21 Ekim 2026 tarihli ve 33407 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Düzenleme, sera gazı emisyonlarının piyasa temelli bir mekanizma aracılığıyla azaltılmasını teşvik etmek amacıyla kurulacak Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi (TR ETS) piyasasının ve İşlem Kayıt Sisteminin (İKS) işleyişine ilişkin usul ve esasları belirlemektedir. Bu yazıda düzenleme kısaca “Piyasa Yönetmeliği” olarak anılacaktır.

Piyasa Yönetmeliği’nin dayanağını 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu’nun 11’inci maddesi ile 7552 sayılı İklim Kanunu’nun 10’uncu maddesi oluşturur. Piyasa Yönetmeliği, 27 Ağustos 2026 tarihli ve 33353 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi Yönetmeliğiyle birlikte değerlendirilmelidir. ETS Yönetmeliği ETS kapsamı, ücretsiz tahsisatlar, emisyon raporlaması ve tahsisat teslim yükümlülükleri gibi konuları düzenlerken, Piyasa Yönetmeliği tahsisatların kaydı, alım satımı ve bu işlemlerin mali sonuçları üzerinde durur. Bu değerlendirme, emisyon ticareti sisteminin genel mevzuat çerçevesini ele aldığımız Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi başlıklı önceki incelememizi piyasa işleyişi yönüyle tamamlamaktadır.

Piyasada Görev Alan Kurumlar ve İKS Kayıt Prosedürü

Piyasa Yönetmeliği’nin 5’inci maddesi, Enerji Piyasaları İşletme Anonim Şirketini (EPİAŞ) Piyasa İşletmecisi olarak görevlendirir. EPİAŞ; birincil ve ikincil piyasaların işletilmesi, uzlaştırma, faturalama ve ödeme süreçleri, piyasa verilerinin yayımlanması ve İşlem Kayıt Sistemi’nin (İKS) işletilmesinden sorumludur. Ayrıca Yönetmeliğin 5’inci maddesinin beşinci fıkrası uyarınca organize piyasalarda merkezi karşı taraf sıfatıyla alıcıya karşı satıcı, satıcıya karşı alıcı rolünü üstlenerek takasın tamamlanmasını taahhüt eder. Bu düzenleme piyasa işlemlerinin merkezi bir yapı içinde yürütülmesini sağlar; ancak katılımcıların kendi teminat ve ödeme yükümlülüklerini ortadan kaldırmaz.

İklim Değişikliği Başkanlığı (İDB), tahsisat ve emisyon verileri bakımından idari sürecin önemli aktörüdür. EPDK piyasanın işleyişine ilişkin düzenleme ve gözetim görevlerini yürütür. İhtiyaç duyulması hâlinde uygulanacak asgari ve azami tahsisat fiyat aralıklarını belirleme yetkisi Karbon Piyasası Kuruluna aittir. Bu fiyat aralıkları ek rezerv ihalesi ve Tamamlayıcı Tahsisat Fiyatı Mekanizması için uygulanmaz (Piyasa Yönetmeliği m. 4/11). Teminat yönetimi ve nakit takas ise merkezi uzlaştırma kuruluşu eliyle yürütülür.

Piyasa Yönetmeliği’nin 3’üncü maddesinin birinci fıkrasının (l) bendi İKS’yi, tahsisatların ihracı, elde bulundurulması, başka hesaba transferi, iptali, ilgası ve itfası işlemlerinin yapıldığı ve bu işlemlerin tesis bazında izlendiği elektronik veri sistemi olarak tanımlar. ETS kapsamındaki işletmeler İKS’de hesap açtırmak zorundadır. Hesap işletme adına açılır ve işletme kendisine bağlı tesisler adına işlem yapar.

Hesap açılışında merkezi uzlaştırma kuruluşu katılımcı anlaşmasının imzalanması, ETSPYS üzerinden EPİAŞ’a başvuru yapılması ve İKS katılım anlaşmasının tamamlanması gerekir. Başvuru dosyasının incelenmesi için EPİAŞ’a on iş günlük süre tanınır. Eksiklik bildirilirse işletmenin bunları gidermesi için ayrıca on iş günü bulunur. Süresinde tamamlanmayan başvuruda kayıt yapılmaz ve yeni başvuru gerekir (Piyasa Yönetmeliği m. 7-8). Birincil ve spot tahsisat piyasalarında işlem yapabilmek için İKS hesabına ek olarak ilgili piyasa katılım anlaşmasının imzalanması da şarttır (m. 9-10). İKS’de ihraç, kayıt, transfer ve itfa işlemleri tam iş günlerinde 10.00-17.00 arasında yapılır; hafta sonu, resmî tatil günleri ve yarım gün resmî tatil olan iş günlerinde bu işlemler gerçekleştirilemez (m. 6/3).

Tahsisatın Tanımı, Geçerliliği ve Hukuki Sınırlar

Piyasa Yönetmeliği’nin 3’üncü maddesinin birinci fıkrasının (ğğ) bendine göre tahsisat, “misli nitelikte, devredilebilen, kaydi olarak ihraç edilen ve belirli bir süre boyunca bir ton karbondioksit eşdeğerinde sera gazı emisyon hakkı”dır. Aynı tanım ETS Yönetmeliği’nin 3’üncü maddesinin birinci fıkrasının (ll) bendinde de yer alır. Tahsisatın geçerlilik süresi ise tanım maddesinden ayrı olarak düzenlenmiştir. Piyasa Yönetmeliği’nin 4’üncü maddesinin yedinci fıkrası, tahsisatların ETS Yönetmeliği’nde belirtilen süre boyunca geçerli olduğunu ve süre sonunda itfa edilmemiş tahsisatların İKS üzerinden ilga edileceğini belirtir. ETS Yönetmeliği’nin 15’inci maddesinin birinci ve ikinci fıkraları da tahsisatların ihraç tarihinden ilgili uygulama dönemi sonuna kadar geçerli olmasını ve bu sürenin sonunda ilga edilmesini düzenler.

7552 sayılı İklim Kanunu’nun 9’uncu maddesinin dokuzuncu fıkrası uyarınca tahsisatlar teminat sözleşmelerine konu edilemez. Aynı hükme göre teslim yükümlülüğüne konu olan ücretsiz tahsisatlar, ilk aktarıldığı İKS hesabından transfer edilmedikçe haczedilemez. Dolayısıyla bu haczedilmezlik koruması tüm tahsisatlara ve her koşula genişletilmemeli; tahsisatın ücretsiz olması, teslim yükümlülüğüne konu bulunması ve ilk hesapta tutulması şartları dikkate alınmalıdır.

Birincil ve İkincil Piyasa İşlemleri

Birincil piyasada tahsisatlar, Ulusal Tahsisat Planı ve İDB tarafından belirlenen ihale takvimi çerçevesinde satışa sunulur. Plan yayımlandıktan sonra ihale takvimi 15 iş günü içinde EPİAŞ’ın internet sitesinde ilan edilir. İhalelerde asgari teklif büyüklüğü bir lot, yani 100 tahsisattır; bir tahsisat bir ton karbondioksit eşdeğerine karşılık gelir. Teklif fiyatları TL/tCO₂e cinsinden 50 kuruşun katları şeklinde sunulur (Piyasa Yönetmeliği m. 12/1-4).

Katılımcılar ihale tekliflerini diğer katılımcıların tekliflerini görmeden ETSPYS üzerinden verir. Teklifler en yüksek fiyattan en düşüğe doğru sıralanır; eşit fiyatlı tekliflerde önce kaydedilen teklif öncelik kazanır. Satışa sunulan tahsisatların tamamen veya kısmen eşleştiği son alış teklifinin fiyatı Tahsisat Referans Fiyatı (TRF) olarak belirlenir ve o seanstaki eşleşen işlemlere uygulanır. Teklif miktarının satışa sunulan toplam tahsisat miktarından az olması veya tahsisatların tamamen eşleşmemesi hâllerinde ihale iptal edilir. İptal edilen ihalelerde tahsisatların kalan ihale takvimine dağıtılması ve son ihale için tekrar süreci Yönetmeliğin 12’nci maddesinin yedinci ve sekizinci fıkralarında düzenlenmiştir.

İkincil piyasalar, spot tahsisat piyasasından ve kurulması hâlinde vadeli tahsisat piyasasından oluşur. Spot piyasada sürekli ticaret yöntemi uygulanır; katılımcılar İKS hesaplarındaki işlem yapılabilir tahsisatlar üzerinden alış ve satış teklifi verebilir. Seanslar ayda en az dört iş günü, 10.00-15.00 saatleri arasında gerçekleştirilir. Seans kapanışından sonraki 30 dakikalık dönemde kontratlar işleme kapatılır, yeni teklif alınmaz, eşleşmemiş teklifler iptal edilir ve devam eden itirazlar sonuçlandırılır. Satış teklifine konu edilen tahsisatlar teklif eşleşmediği, değiştirilmediği veya iptal edilmediği sürece hesapta bloke edilir.

Piyasa katılımcıları tahsisat alım satımına ilişkin ikili anlaşmalar da yapabilir. Piyasa Yönetmeliği’nin 3’üncü maddesinin birinci fıkrasının (hh) bendinde tanımlanan bu anlaşmalar özel hukuk hükümlerine tabidir ve Kurul onayına tabi değildir. Bununla birlikte anlaşmalar EPİAŞ’a ETSPYS üzerinden bildirilir; bildirimin taraflarca ortak yapılması esastır. Tek taraflı bildirim geçerli sayılmaz. Bu nedenle taraflar arasındaki sözleşmenin kurulması ile tahsisatın İKS’de kayden devrinin tamamlanması farklı aşamalardır.

Ek Rezerv ve Tamamlayıcı Tahsisat Mekanizmaları

Ek rezerv, yalnızca tahsisat teslim yükümlülüğünün yerine getirilebilmesi amacıyla ve talep eden tesisin tahsisat açığıyla sınırlı olarak kullanılabilir. Mekanizma KPK kararıyla devreye alınır; İDB’nin en az yedi iş günü önceki bildirimi üzerine EPİAŞ ek rezerv ihalesi düzenleyebilir. Ek rezervden edinilen tahsisatlar yalnızca teslim yükümlülüğü için kullanılır ve ilgili tesisin itfa hesabına aktarılır. Ek rezervden yararlanma koşulları ETS Yönetmeliği’nin 16’ncı maddesinde ayrıca düzenlenmiştir.

Tamamlayıcı Tahsisat Fiyatı Mekanizması, katılımcıların talepleri üzerine teslim etmeleri gereken tahsisatlar için İDB tarafından belirlenen ihalelerde uygulanabilir. Bu mekanizmada her katılımcının kendi alış teklifi eşleşme fiyatı olur ve TRF hesaplanmaz. Alınan tahsisatlar ilgili tesisin itfa hesabına aktarılır. 2026 yılı emisyonlarına ilişkin geçici düzenlemede, tesis bazında doğrulanan emisyon miktarına eşdeğer tahsisat talep edilmesi hâlinde mekanizmanın uygulanabileceği belirtilmiştir. Ancak Geçici 2’nci madde kapsamında alınan tahsisatlar teslim yükümlülüğünün yerine getirilmesinde dikkate alınmaz.

Teminat, Ödeme ve İtiraz Süreçleri

Piyasa katılımcılarından piyasa işlemlerinden doğan mali yükümlülüklerin yerine getirilmesini güvence altına almak üzere teminat alınır. Piyasa Yönetmeliği’nin 35’inci maddesi teminat çerçevesini, 36’ncı maddesi kabul edilen kıymetleri düzenler. Türk lirası, ABD doları veya avro, belirli nitelikteki elektronik teminat mektupları ve mevzuatta sayılan bazı kamu borçlanma araçları ile kira sertifikaları teminat olarak kabul edilebilir. Yabancı para ve menkul kıymetlerin Türk lirası karşılığının belirlenmesinde Yönetmelikteki değerleme esasları uygulanır.

Fatura borcunun tebliğ tarihini takip eden iki iş günü içinde ödenmemesi hâlinde 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun’un 51’inci maddesine göre belirlenen oranda temerrüt faizi uygulanır. Borcun katılımcının ETS piyasası nakit hesabındaki tutar veya gerekli teminat tutarının üzerindeki Türk lirası nakit teminat ile karşılanabilmesi hâlinde, borç otomatik olarak bu tutarlardan karşılanır ve katılımcı temerrüde düşmüş sayılmaz (m. 44/2). Bu kaynakların yetersiz kalması durumunda Yönetmelikteki tahsil sırası izlenir; temerrüde düşen katılımcının piyasalarda işlem yapması engellenir, diğer teminatlarına başvurulur ve durum EPDK’ya raporlanır (m. 44/4).

Ticari işlem onayındaki hatalara ilişkin itiraz, bildirimin ardından 20 dakika içinde yapılmalıdır. Bu itirazın kabulü için süresinde yapılması ve hatanın Piyasa İşletmecisinden kaynaklanması gerekir (Piyasa Yönetmeliği m. 45/1). Ön uzlaştırma itirazları aynı gün saat 16.30’a kadar yapılır; fatura itirazı tebliğden itibaren sekiz gün içinde yazılı olarak sunulur. Nihai uzlaştırma bildirimlerine itirazlar başvuruyu izleyen on iş günü içinde sonuçlandırılır (m. 46/2-6). Uzlaştırma veya faturaya itiraz edilmesi ödeme yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz (m. 46/5).

İşletmeler İçin Uygulama Gündemi

Piyasa Yönetmeliği’nin yayımlandığı tarihte yürürlüğe girmesi, İKS’nin ve piyasaların aynı gün gerçek teslimat ve ödeme işlemlerine açıldığı anlamına gelmez. Geçici 1’inci madde uyarınca İKS, birincil piyasa ve spot tahsisat piyasası faaliyete başlayıncaya kadar ETSPYS’de teslimat, faturalama ve ödeme yükümlülüğü doğurmayan sanal uygulama yapılır. İşletmelerin kayıt ve fiilî işlem başlangıcına ilişkin EPİAŞ ve ilgili idare duyurularını ayrıca takip etmesi gerekir (Piyasa Yönetmeliği m. 54, Geçici m. 1).

Emisyon raporlaması da piyasa işlemleriyle doğrudan bağlantılıdır. Doğrulanmış sera gazı emisyon raporunu zamanında sunmadığı İDB tarafından Piyasa İşletmecisine bildirilen katılımcı, İKS’deki tahsisatları üzerinde teslim yükümlülüğünün ifası dışında işlem yapamaz. Raporun sunulduğu İDB tarafından bildirildiğinde işlem engeli kaldırılır (Piyasa Yönetmeliği m. 4/8). Bu nedenle emisyon raporlama takvimi, tahsisat işlemleri ve ödeme süreçleri işletmenin ortak uyum planı içinde yönetilmelidir.

Şirketler bakımından temel hazırlık başlıkları; İKS hesap açılışını ve temsil belgelerini tamamlamak, tesis bazında tahsisat bakiyelerini izlemek, teklif ve teminat gereksinimlerini finans birimleriyle planlamak, ETSPYS bildirimleri için sorumlu kişileri belirlemek ve kısa itiraz sürelerini takip etmektir. Hukuk, finans ve çevre ekipleri arasındaki düzenli koordinasyon, kayıt ve raporlama verilerinin tutarlılığına ve ödeme vadelerinin kaçırılmamasına yardımcı olacaktır.

Sonuç

Piyasa Yönetmeliği, TR ETS’nin kayıt, alım satım, uzlaştırma ve ödeme altyapısını düzenleyerek tahsisat yükümlülüklerinin operasyonel boyutunu belirginleştirmektedir. İşletmelerin yalnızca tahsisat miktarını değil, hesabın tesis bazındaki yapısını, piyasa katılım anlaşmalarını, teminat ihtiyacını, işlem ve itiraz sürelerini de birlikte değerlendirmesi gerekir. Düzenleme, 7552 sayılı İklim Kanunu ve ETS Yönetmeliğiyle birlikte uygulanmalı; işletmeler bakımından sonuçlar somut tesis ve piyasa işlemleri çerçevesinde ele alınmalıdır.

Daha fazla bilgi ve hukuki destek için bizimle info@grd-partners.com adresi üzerinden iletişime geçebilirsiniz.

Emisyon Ticaret SistemiTR ETSEPİAŞEPDKİklim Kanunuİşlem Kayıt SistemiKarbon PiyasasıTahsisatÇevre Hukuku
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık niteliği taşımaz.