Giriş
27 Ağustos 2026 tarihli ve 33353 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi Yönetmeliği, Türkiye’de sera gazı emisyonlarının izlenmesi, raporlanması ve doğrulanması ile tahsisat esaslı piyasa mekanizmasının aynı düzenleyici çerçevede işletilmesini öngörmektedir. Bu düzenleme, işletmeler için yalnızca yeni bir raporlama külfeti anlamına gelmemektedir. Tesisin izin statüsünden yıllık veri üretim biçimine, emisyon maliyetlerinin bütçelenmesinden şirket içi sorumluluk dağılımına ve bazı durumlarda yatırım kararlarına kadar uzanan kapsamlı bir uyum yükümlülüğü ortaya koymaktadır.
Yönetmelik, 2/7/2025 tarihli 7552 sayılı İklim Kanunu ile 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 792/D maddesine dayanılarak hazırlanmıştır. Aynı düzenleme ile 17 Mayıs 2014 tarihli ve 29003 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Sera Gazı Emisyonlarının Takibi Hakkında Yönetmelik yürürlükten kaldırılmış, önceki düzenlemeye yapılan atıfların yeni Yönetmeliğe yapılmış sayılacağı belirtilmiştir. Bu değişiklik, mevcut izleme ve raporlama süreçlerinin sona erdiği şeklinde okunmamalıdır; aksine önceki MRV pratiğinin yeni ETS ve izin sistemiyle birlikte yeniden kurgulanması gerekmektedir.
Kapsam: Hangi tesisler ETS’ye tabi?
Yönetmeliğin kapsamı iki ayrı düzlemde değerlendirilmelidir. İlk düzlem, EK-1’de yer alan faaliyetlerden kaynaklanan sera gazı emisyonlarının izlenmesi, raporlanması ve doğrulanmasıdır. İkinci düzlem ise ETS piyasasına katılım, tahsisat edinimi ve doğrulanmış emisyona karşılık tahsisat teslim edilmesidir. Bu iki düzlem her işletme için aynı sonucu doğurmaz.
Yönetmeliğin 5 inci maddesine göre ETS, EK-1’de yer alan faaliyetleri yürüten kategori B ve kategori C tesisleri kapsamaktadır. Kategori A tesisler ETS’ye dahil olmasa dahi, EK-1 faaliyeti yürütülüyorsa MRV yükümlülükleri gündeme gelebilir. Kategori ayrımında esas alınan ölçüt, tesisin biyokütleden kaynaklanan karbondioksit hariç, transfer edilen karbondioksit dahil olmak üzere, kurulu kapasitesine göre ihtiyatlı hesaplanan yıllık emisyonudur:
- Kategori A, 50.000 ton CO2 eşdeğerine kadar;
- Kategori B, 50.000 tonun üzerinde ve 500.000 tona kadar;
- Kategori C ise 500.000 tonun üzerindeki tesisleri ifade etmektedir.
Bu eşikler yalnızca teknik bir sınıflandırma aracı değildir. Raporlama yükümlülüğünün ihlali halinde uygulanacak idari para cezası kategorisini, ETS kapsamına girilip girilmeyeceğini ve sera gazı emisyon izni gerekip gerekmediğini doğrudan belirler. Ayrıca Yönetmeliğin 27 nci maddesi uyarınca, EK-1’de listelenen faaliyetlerden herhangi birini gerçekleştiren işletme, aynı ekte yer alan diğer faaliyetleri de kapasite gözetilmeksizin kapsamına dahil edebilir. Bu nedenle işletmelerin yalnızca ana üretim hattını değil, yardımcı ve teknik bağlantılı faaliyetleri de tesis sınırları içinde ayrıca değerlendirmesi önem taşır.
Okul, üniversite, hastane ve savunma sanayi kuruluşlarına ait tesisler, yerine getirdikleri faaliyetlerle sınırlı olmak üzere ETS kapsamı dışında bırakılmıştır. Bununla birlikte, bu tesislerin EK-1 faaliyetlerinden kaynaklanan emisyonlar bakımından izleme, raporlama ve doğrulama yükümlülüğü devam etmektedir. Aynı şekilde doğalgaz ile ham petrolün iletimi ve depolanmasına ilişkin faaliyetler, birinci uygulama döneminin sonuna kadar MRV süreçleri saklı kalmak üzere ETS dışında tutulmuştur. Dolayısıyla bu örneklerdeki kapsam dışılık, emisyon verisi üretme ve doğrulatma yükümlülüğünü ortadan kaldıran genel bir muafiyet olarak değerlendirilmemelidir.
Sera Gazı Emisyon İzni
ETS kapsamındaki işletmelerin, emisyona neden olan faaliyetlerini yürütebilmesi için Başkanlıktan sera gazı emisyon izni alması zorunludur. Birden fazla tesiste faaliyet gösteren işletmeler, her tesis için ayrı izin almakla yükümlüdür. Aynı adreste birden fazla tesisin faaliyet göstermesi halinde tek izin alınabilmesi idari bir sadeleştirme sağlasa da, bu kolaylık tesis bazındaki veri, hesap ve tahsisat sorumluluğunu ortadan kaldırmamaktadır.
Başvurular, EK-3’te sayılan bilgi ve belgeler esas alınarak elektronik ortamda yapılır. Başkanlığın değerlendirme süresi azami 60 gündür. Başvuruya ilişkin eksiklik veya hatalar, başvuru tarihinden itibaren 10 iş günü içinde bildirilir ve işletmeye bunları tamamlaması veya düzeltmesi için tebliğden itibaren üç ay süre tanınır. Süresinde tamamlanmayan ya da uygun bulunmayan başvurular reddedilebilir; başvuru bedeli iade edilmez. Bu nedenle başvuru dosyasının yalnızca çevre biriminin değil, üretim, enerji, bakım, hukuk, finans ve bilgi teknolojileri birimlerinin ortak katkısıyla hazırlanması tavsiye edilir.
İzin beş yıl süreyle geçerlidir. Yenileme başvurusunun belgenin sona ermesinden en az altı ay önce yapılması ve beş yıllık süre dolmadan yeni iznin alınması gerekir. Tesisin niteliği veya işleyişi, kategori seviyesi, faaliyet yapısı ya da izin sahibi değiştiğinde, değişikliğin meydana geldiği tarihten itibaren 30 gün içinde bildirim yapılmalıdır. Şirket birleşmeleri, tesis devirleri, kiralama modelleri, işletmeci değişiklikleri ve yeniden yapılandırma işlemleri bakımından bu bildirim süresi özel bir işlem takvimi olarak ele alınmalıdır.
Kasıtlı olarak yanlış, yanıltıcı veya gerçek dışı bilgi sunulması, faaliyetin sona ermesi ya da tahsisat teslim yükümlülüğünün yerine getirilmemesi izin iptaline yol açabilecek haller arasında sayılmıştır. İzin iptalinin, yalnızca idari bir belge kaybı değil, ETS kapsamında faaliyetin devamı, tahsisat hesabı ve idari yaptırımlar bakımından zincirleme sonuçlar doğurabilecek bir risk olarak değerlendirilmelidir.
Teknik Veri ile Hukuki Sorumluluk
Yönetmeliğin 28 ve 29 uncu maddeleri uyarınca işletmeler, Başkanlıkça onaylanmış izleme planı çerçevesinde emisyonlarını izlemek ve bir önceki yılın 1 Ocak ile 31 Aralık tarihleri arasındaki emisyonlarını ve faaliyet seviyelerini her yıl 30 Nisan’a kadar raporlamak zorundadır. Başkanlık bu süreyi gerekli görürse en fazla bir ay uzatabilir.
İlk izleme tarihinden en az altı ay önce sunulması gereken izleme planı, emisyon verisinin hangi yöntemle üretileceğini, sorumlulukların nasıl dağıtılacağını ve doğruluk kontrollerinin nasıl yapılacağını ortaya koymalıdır. EK-4 ve EK-6’da yer alan teknik içerik, hukuki açıdan işletmenin raporunu denetlenebilir ve izlenebilir kılma yükümlülüğünün dayanağını oluşturmaktadır. Bu nedenle işletmelerin önceliği, teknik hesaplama yöntemlerini tekrar etmek değil; verinin kaynağını, sorumlusunu, kontrol adımlarını ve belge düzenini yazılı biçimde tesis etmek olmalıdır. Yönetmeliğin 37 nci maddesi uyarınca ilgili tüm veri ve kayıtların en az 10 yıl süreyle saklanması gerekmektedir. Üretim, enerji, satın alma ve raporlama kayıtları bu kapsamda birlikte değerlendirilmelidir.
Doğrulama ve Bağımsızlık İlkesi
Emisyon raporunun Başkanlığa gönderilmeden önce doğrulanması zorunludur. Kural olarak doğrulama, Merkezi Elektronik Doğrulayıcı Kuruluş Atama Sistemi (MEDAS) tarafından atanan doğrulayıcı kuruluşlarca yapılır. 4734 sayılı Kamu İhale Kanununa tabi işletme ve tesisler bakımından ise MEDAS istisnası öngörülmüştür. Doğrulayıcı kuruluşların ilgili alanlarda ISO/IEC 17029 standardına göre akredite olması, akreditasyon işlemlerinin ise TÜRKAK tarafından yürütülmesi öngörülmektedir. EK-7’deki doğrulama ilkeleri uyarınca doğrulayıcı kuruluş, raporlanan verilerin güvenilirliğini, kayıtların bütünlüğünü ve önemli hatalı bildirim bulunup bulunmadığını inceler. İşletmenin gerekli bilgi, belge ve tesis erişimini sağlaması; doğrulayıcı kuruluşun ise işletmeden bağımsız ve objektif hareket etmesi gerekir. Bu çerçevede doğrulama, raporlama döneminin sonunda gerçekleştirilen şekli bir onay işlemi değil, yıl boyunca sürdürülmesi gereken bir iç kontrol süreci olarak ele alınmalıdır.
Tahsisatlar ve Teslim Yükümlülüğü Bakımından İşletmelerin Sorumlulukları
Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi kapsamında tahsisatların miktarı, emisyon yoğunluğu esas alınarak hazırlanacak Ulusal Tahsisat Planı çerçevesinde belirlenir. Ücretsiz tahsisat alabilecek işletmelerin, planın yayımlanmasından itibaren 30 gün içinde tesis bazında başvuru yapması ve sera gazı emisyon izni koşullarını sürdürdüğünü göstermesi gerekir. Geç yapılan başvurular bakımından başvuru bedelinin artırımlı ödenmesi öngörülmüştür. Ücretsiz tahsisat hesabı; Başkanlıkça ilan edilen kıyas değeri, ücretsiz tahsisat oranı, sektörel faaliyet katsayısı ve doğrulanmış faaliyet seviyesinin birlikte değerlendirilmesine dayanır. Tahsisatlar, İşlem Kayıt Sistemi üzerinden ücretsiz olarak dağıtılabileceği gibi birincil piyasada ihale, ikincil piyasada ise alım satım konusu olabilir. Bankalama ve ödünç alma gibi esneklik imkânlarının uygulanıp uygulanmayacağı ve kapsamı ayrıca Başkanlıkça belirlenecektir.
İşletmeler, doğrulanmış emisyon raporunda yer alan miktara karşılık gelen tahsisatları, yükümlülük yılının Kasım ayının son iş gününe kadar teslim etmek zorundadır. Eksik teslim edilen tahsisatlar, telafi yılında yerine getirilecek ek bir yükümlülük olarak dikkate alınır ve sonraki yükümlülüğe eklenir. Faaliyetin sona ermesi, tasfiye veya konkordato kararı bu yükümlülüğü kendiliğinden ortadan kaldırmaz.
Teslim açığının karşılanabilmesi için öngörülen ek rezerv ise genel bir muafiyet veya sınırsız bir finansman imkânı değildir. Belirli koşullar altında, sınırlı miktarda ve Karbon Piyasası Kurulu kararıyla kullanılabilir. Ek rezervden yararlanan işletmelerin teslim yükümlülüğünü Aralık ayının son iş gününe kadar tamamlaması gerekir. Bu nedenle tahsisat başvurusu ve teslim takvimi, işletmeler açısından yalnızca çevre mevzuatı kapsamında değil, aynı zamanda bütçe, sözleşme ve risk yönetimi süreçleriyle birlikte takip edilmesi gereken bir uyum yükümlülüğüdür.
İdari Yaptırımlar
Yönetmelik’ten kaynaklanan yükümlülüklerin ihlali halinde, 7552 sayılı İklim Kanunu’nun 14 üncü maddesinde öngörülen idari yaptırımlar uygulanır. Doğrulanmış sera gazı emisyon raporunu süresinde sunmayanlara, tesis kategorisi ve emisyon miktarına göre 627.450 TL ile 6.274.500 TL arasında idari para cezası verilir. TR ETS kapsamındaki işletmeler bakımından bu cezalar iki kat uygulanır. Sera gazı emisyon izni almadan veya süresi sona ermiş ya da iptal edilmiş izinle faaliyetlerini sürdüren TR ETS kapsamındaki işletmelere ise tesis kategorisi ve emisyon miktarına göre 1.254.900 TL ile 12.549.000 TL arasında idari para cezası uygulanır. Ayrıca, raporlama veya bildirim yükümlülüklerinin süresinde yerine getirilmemesi, ilgili tahsisatların telafi yılında teslim edilmesi gibi ek sonuçlar doğurabilir.
Sonuç
Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi Yönetmeliği, emisyon verisinin ölçülmesini, doğrulanmasını ve tahsisatla karşılanmasını tek bir işletme sorumluluğu içinde birleştirmiştir. Uyum bakımından ilk adım, tesisin EK-1 faaliyeti ve kategori durumu yönünden kapsam analizinin yapılmasıdır. İkinci adım, izin ve izleme planı dosyasının teknik ve hukuki açıdan birlikte hazırlanmasıdır. Üçüncü adım, yıllık faaliyet seviyesi ile emisyon verilerinin alt tesis bazında izlenebilir hale getirilmesidir. Son adım ise tahsisat başvurusu ve teslim takviminin şirketin finans, üretim ve risk yönetimi süreçlerine bağlanmasıdır.
Pilot uygulama döneminin kapsamı, süresi ve ayrıntıları Karbon Piyasası Kurulu tarafından belirlenecektir. Bununla birlikte Yönetmeliğin geçici hükümleri, belirsizliklerin işletmelerin hazırlık yapmasına engel olmadığını göstermektedir. ETS kapsamındaki işletmelerin sera gazı emisyon iznini, 7552 sayılı İklim Kanununun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren üç yıl içinde alması; gerekli görülürse bu sürenin iki yıla kadar uzatılabilmesi öngörülmektedir. Pilot dönemde ilk İzleme Metodolojisi Planlarının Yönetmeliğin yürürlüğünden itibaren iki ay içinde sunulması, Başkanlığın gerekli görmesi halinde sürenin altı aya kadar uzatılabilmesi de geçiş döneminin başlıca takvim unsurları arasında yer almaktadır.
Sonuç olarak TR ETS, yalnızca çevre mevzuatı birimlerinin takip edeceği bir konu değildir. Tesis yönetimi, üretim, enerji, finans, satın alma, bilgi teknolojileri, hukuk ve üst yönetim arasında kalıcı bir yönetişim modeli kurulmasını gerektirmektedir. Emisyon verisinin hukuken savunulabilir, teknik olarak doğrulanabilir ve finansal olarak öngörülebilir şekilde üretilmesi, Yönetmelik kapsamında sürdürülebilir uyumun temel şartı olarak değerlendirilmektedir.
Daha fazla bilgi ve hukuki destek için bizimle info@grd-partners.com adresi üzerinden iletişime geçebilirsiniz.