I. Düzenlemenin amacı, kapsamı ve hukuki dayanağı
Türkiye Yeşil Taksonomisi Yönetmeliği (“Yönetmelik”), 24 Eylül 2026 tarihli ve 33380 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmış ve yayımı tarihinde yürürlüğe girmiştir. Yönetmelik, sürdürülebilir kalkınma hedefleriyle uyumlu ekonomik faaliyetlerin desteklenmesi, sürdürülebilir yatırımlara finansman akışının teşvik edilmesi ve piyasada yeşile boyama riskinin önlenmesi amacıyla Türkiye Yeşil Taksonomisi’nin usul ve esaslarını düzenlemektedir. Düzenlemenin dayanağını, 2 Temmuz 2025 tarihli ve 7552 sayılı İklim Kanunu’nun 8’inci maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi ile 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 792/D maddesi oluşturmaktadır. Yönetmelik; Ek-1’de yer alan ekonomik faaliyetleri, finansal kuruluşların faaliyetlerini, taksonominin uygulanmasına ilişkin koşulları, teknik tarama kriterlerini, raporlama ve doğrulama süreçlerini ve raporlamada kullanılacak Çevrimiçi Taksonomi Yönetim Sistemi’ni kapsar. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının açıklamasına göre Ek-1, 16 sektöre yayılan 137 ekonomik faaliyeti içermektedir. Tarım ve turizm faaliyetlerinin de kapsama alınmış olması, ulusal sınıflandırmanın ülke ekonomisinin sektörel yapısını dikkate alan bir çerçeve kurma iradesini göstermektedir. Taksonominin hukuki niteliği bakımından özellikle belirtilmesi gereken husus, Yönetmeliğin tek başına yeni bir çevresel izin veya teşvik rejimi kurmamasıdır. Düzenleme, ekonomik faaliyetleri çevresel ölçütler çerçevesinde sınıflandıran ve bunlara ilişkin bilgilerin raporlanmasını sağlayan bir sistem öngörmektedir. Bu nedenle taksonomi kapsamındaki bir faaliyetin ilgili çevre mevzuatına, ruhsat ve izin koşullarına veya sektörel düzenlemelere uygunluğu ayrıca incelenmeye devam eder. Taksonomi değerlendirmesi, bu yükümlülüklerin yerine geçmediği gibi, kendi başına finansman veya kamu desteği hakkı da doğurmaz.
II. Uygun ekonomik faaliyet ile taksonomiyle uyumlu faaliyet ayrımı
Yönetmeliğin uygulanmasında, “uygun ekonomik faaliyet” ile “uyumlu ekonomik faaliyet” kavramlarının birbirinden ayrılması gerekir. Ek-1’de sayılan bir faaliyet, taksonomi kapsamında değerlendirmeye elverişli faaliyettir. Bununla birlikte, faaliyetin Ek-1’de yer alması, çevresel açıdan sürdürülebilir olduğunun kabulü için yeterli değildir. Yönetmeliğin 6’ncı maddesine göre uygun bir faaliyetin taksonomiyle uyumlu sayılabilmesi için üç koşulun birlikte yerine getirilmesi zorunludur: çevresel hedeflerden en az birine önemli ölçüde katkı sağlanması, diğer çevresel hedeflere önemli zarar verilmemesi ve asgari sosyal koruma önlemlerine uyulması.
Yönetmelik’te belirlenen altı çevresel hedef; sera gazı emisyonlarının azaltılması, iklim değişikliğine uyum, su ve deniz kaynaklarının sürdürülebilir kullanımı ve korunması, döngüsel ekonomiye geçiş, kirliliğin önlenmesi ve kontrolü ile biyoçeşitliliğin ve ekosistemlerin korunması ve restorasyonudur. Bir faaliyetin ilk hedeflerden birine katkı sağladığının gösterilmesi, diğer hedefler yönünden ayrıca inceleme yapılması gereğini ortadan kaldırmaz. Başka bir ifadeyle uyum değerlendirmesi, tek yönlü bir fayda analizinden ibaret olmayıp faaliyetin çevresel etkilerinin bütüncül biçimde ele alınmasını gerektirir. Bu yaklaşımın işletme düzeyindeki sonucu, faaliyet adının veya ürün grubunun Ek-1’deki bir başlıkla eşleştirilmesinin yeterli olmayacağıdır. Üretim yöntemi, enerji ve hammadde kullanımı, atık yönetimi, su tüketimi, tesisin bulunduğu çevre ve faaliyet kaynaklı etkiler, ilgili teknik ölçütler çerçevesinde değerlendirilmelidir. Örneğin bir işletmenin yenilenebilir enerji alanında faaliyet göstermesi, bu faaliyetin taksonomiyle uyumlu sayılması için tek başına yeterli değildir; faaliyetin ilgili teknik tarama kriterlerini karşılaması ve diğer çevresel hedeflere önemli zarar vermemesi gerekir.
Yönetmelik ayrıca “geçiş faaliyeti” ve “kolaylaştırıcı faaliyet” kavramlarına yer vermektedir. Bu faaliyetlerin sınıflandırılması, faaliyetlerin otomatik olarak uyumlu kabul edildiği anlamına gelmez. Her iki durumda da Yönetmelik’in 6’ncı maddesindeki genel uyum koşulları ile faaliyete uygulanabilir teknik tarama kriterlerinin birlikte değerlendirilmesi gerekir. Dolayısıyla bu kavramlar, uyum koşullarından istisna tanıyan kategoriler olarak değil, belirli faaliyetlerin taksonomi içindeki niteliğini açıklayan sınıflandırmalar olarak okunmalıdır.
III. Teknik tarama kriterlerinin işlevi ve uygulama bakımından önemi
Yönetmelik’in 8’inci ve 9’uncu maddeleri, önemli ölçüde katkı sağlama ve önemli zarar vermeme değerlendirmelerini teknik tarama kriterlerine bağlamıştır. Söz konusu kriterler, İklim Değişikliği Başkanlığı tarafından belirlenir ve Başkanlığın resmî internet sayfasında yayımlanır. Kriterlerin belirlenmesinde faaliyetin kısa ve uzun vadeli etkilerinin dikkate alınması; mümkün olduğu ölçüde niceliksel ölçütlere başvurulması; ilgili mevzuat ve uygun olduğu hâllerde karbon ayak izinin değerlendirilmesine yönelik standartların göz önünde bulundurulması öngörülmüştür. Kriterlerin bilimsel dayanak taşıması, yaşam döngüsü etkilerini dikkate alması ve doğrulanabilir nitelikte olması da Yönetmelik’te yer alan esaslardandır. Teknik tarama kriterlerinin düzenli olarak gözden geçirilmesi ve gerektiğinde güncellenmesi mümkündür. Yönetmelik uyarınca güncellenen kriterlerin her yıl 15 Aralık’a kadar yayımlanması ve güncellemenin takip eden yıl itibarıyla uygulanması öngörülmüştür. Bu takvim, şirketlerin taksonomi uyumunu bir defaya mahsus sınıflandırma işlemi olarak ele almaması gerektiğine işaret eder. Kriterlerdeki değişiklikler, faaliyetlerin uyum değerlendirmesini ve raporlamada esas alınacak veri setlerini etkileyebilir. Bu nedenle ilgili mevzuat ve Başkanlık duyurularının düzenli takibi kurumsal uyum süreçlerinin parçası hâline getirilmelidir.
Yönetmelik, katı fosil yakıt kullanılan üretim faaliyetlerinin teknik tarama kriterleri çerçevesinde çevresel açıdan sürdürülebilir faaliyet olarak değerlendirilemeyeceğini de hükme bağlamıştır. Bunun yanında, Yönetmelik’in 5’inci maddesinin üçüncü fıkrası, uygun ekonomik faaliyetin uyumluluğu belirlenirken ilgili teknik kriterlerle bağlantılı mevzuat hükümlerine uyulmasını esas kabul etmektedir. Böylece taksonomi değerlendirmesi, mevcut çevresel ve sektörel düzenlemelerden kopuk, bağımsız bir uygunluk alanı olarak düzenlenmemiştir. Teknik kriterlerin idare tarafından belirlenmesi, uygulamanın önemli unsurlarından birinin idari düzenleme ve kararlar olacağı anlamına gelir. Bu yetkinin kullanımı Yönetmelik’te belirtilen şeffaflık, sürdürülebilirlik, çevresel bütünlük, bilimsel kanıt ve doğrulanabilirlik ilkeleri çerçevesinde değerlendirilmelidir. Ölçütlerin belirli sektörlerde tutarlı uygulanması, benzer durumdaki işletmeler arasında öngörülebilirliğin korunması ve değişikliklerin zamanında yayımlanması, hukuki güvenlik ve eşitlik ilkeleri bakımından önem taşır. Teknik kriterlere ilişkin değerlendirmelerde, ilgili faaliyetin özellikleri ile idari işlemin dayandığı ölçütlerin somut biçimde ortaya konulması bu nedenle önem kazanacaktır.
IV. Raporlama rejimi ve yükümlü kuruluşlar
Yönetmelik, reel sektör kuruluşları ile belirli finansal kuruluşlar bakımından farklı raporlama esasları benimsemiştir. Ek-1’de yer alan uygun ekonomik faaliyetlerden en az birini yürüten kurum, kuruluş ve işletmeler, Başkanlığın yayımlayacağı raporlama şablonlarına uygun olarak raporlama yapabilir. Maddenin lafzı, bu kuruluşlar bakımından genel ve doğrudan bir zorunlu taksonomi raporlaması yükümlülüğü öngörmemektedir. Bu husus, Yönetmelik’in raporlama rejiminin finansal kuruluşlara ilişkin hükümlerinden ayrı değerlendirilmelidir. Zorunlu raporlama yükümlülüğü; aracı kurumları, yatırım ortaklıklarını ve portföy yönetim şirketlerini, 5411 sayılı Bankacılık Kanunu kapsamında faaliyet gösteren bankaları ve ilgili mevzuat uyarınca faaliyet gösteren sigorta, reasürans ve emeklilik şirketlerini kapsamaktadır. Bununla birlikte Yönetmelik’in Geçici 1’inci maddesi uyarınca bu finansal kuruluşlar 1 Ocak 2029 tarihine kadar raporlama yapmak zorunda değildir. İlgili finansal kuruluşların raporlama usul ve esaslarının, görev alanları çerçevesinde SPK, BDDK ve SEDDK tarafından belirlenmesi öngörülmüştür. Bu sebeple uygulamanın kapsamı ve raporlamanın teknik biçimi, Yönetmelik hükümlerinin yanı sıra ilgili düzenleyici kurumların çıkaracağı ikincil düzenlemelerle birlikte izlenmelidir.
Finansal kuruluşlara tanınan geçiş dönemi, raporlama yükümlülüğünün ortadan kalktığı anlamına gelmez. Geçiş döneminin sona ermesiyle birlikte kuruluşların, faaliyetlerini ve ilgili portföy veya finansman kalemlerini taksonomi ölçütleri çerçevesinde raporlaması gerekecektir. Yönetmelik, finansal kuruluşların kendi anahtar performans göstergelerini hesaplamalarında, gönüllü raporlama yapan reel sektör kuruluşlarının güncel verilerinden ve göstergelerinden yararlanmasını da öngörmektedir. Böylelikle finans kuruluşlarının raporlama kapasitesi, kısmen finanse edilen veya yatırım yapılan faaliyetlere ilişkin verilerin temin edilebilirliğine bağlı olacaktır. Nitekim Yönetmelik’in 13’üncü maddesinin dördüncü fıkrası, zorunlu raporlama yapan finansal kuruluşların kendi raporlamalarına konu olabilecek işlem ve faaliyetler bakımından reel sektör kuruluşlarından taksonomi çerçevesinde raporlama talep edebilmesine imkân tanımaktadır. Bu hüküm, reel sektör bakımından genel bir kamusal zorunluluk yaratmamakla birlikte, kredi, yatırım veya başka finansman ilişkileri üzerinden veri talebi doğurabilir. Böyle bir talebin kapsamı ve karşılanma yükümlülüğü, Yönetmelik hükmü yanında taraflar arasındaki sözleşme hükümleri ve talebin dayanağı dikkate alınarak somut olay özelinde değerlendirilmelidir.
V. Performans göstergeleri, raporların açıklığı ve doğrulama
Yönetmelik’in 12’nci maddesinde reel sektör kuruluşları bakımından taksonomiye uygun veya taksonomiyle uyumlu ürün ve hizmetlerden elde edilen hasılatın, yatırım harcamalarının ve işletme giderlerinin toplam içindeki oranları temel performans göstergeleri olarak belirlenmiştir. Finansal kuruluşlar için ise ilgili faaliyetlerin çevresel sürdürülebilirliği ve çevresel hedeflere katkısını gösteren oranlar öngörülmüştür. Bu göstergeler, bir kuruluşun bütün faaliyetlerini tek bir çevresel nitelemeye tabi tutmak yerine, taksonomi kapsamındaki faaliyetlerin mali büyüklükler içindeki payını ortaya koymaya yöneliktir. Reel sektör kuruluşları, Ek-1’de yer alan faaliyetlerden kaynaklanan hasılatın, yatırım harcamalarının veya işletme giderlerinin ilgili toplam içindeki oranı yüzde 10’un altında kaldığında, ilgili faaliyete ilişkin performans göstergesini raporlamaya dahil etmeyebilir. Bu imkân, ilgili faaliyetin taksonomiyle uyumlu olduğuna dair bir karine yaratmaz; yalnızca belirli göstergenin rapora dahil edilmemesine olanak tanır. Ayrıca hükmün, Yönetmelik’in 13’üncü maddesinin birinci fıkrası uyarınca raporlama yapan kuruluşlara yönelik olduğu gözetilmelidir.
Çevrimiçi Taksonomi Yönetim Sistemi’ne yüklenen raporların kamuoyuna açık olması esastır. Buna karşılık taksonomi raporu haricindeki bilgi ve belgelerin üçüncü taraflarla paylaşımı, ilgili kurum, kuruluş veya şirketin iznine bağlanmıştır. Bu ayrım, raporlanması gereken bilgilerin ticari sır niteliğindeki destekleyici verilerden ayrıştırılmasını ve raporun dışa açıklanacak içeriğinin dikkatle belirlenmesini gerektirir. Raporlama yapan kuruluşların; veri kaynağı, hesaplama yöntemi, faaliyet bazında mali eşleştirme ve iç onay süreçlerine ilişkin kayıtları tutarlı biçimde oluşturması, raporun doğrulanabilirliği bakımından önemlidir. Taksonomi geçiş planı, Yönetmelik’in 14’üncü maddesi uyarınca raporun tamamlayıcı unsurudur. Planın teknik tarama kriterlerine uyum sağlama veya düşük emisyonlu ekonomiye geçişten kaynaklanan riskleri yönetme amacına hizmet etmesi beklenmektedir. Geçiş planına ilişkin usul ve esaslar Başkanlık tarafından belirlenecektir. Yönetmelik’in 15’inci maddesi de raporların doğrulanmasına ilişkin usul ve esasların ayrıca Başkanlıkça belirlenmesini öngörmektedir. Bu hükümler, doğrulama yönteminin ve geçiş planının ayrıntılarının ikincil düzenlemelerle netleşeceği bir uygulama sürecine işaret etmektedir.
VI. İdari yaptırımlar ve ETS ile hukuki ilişki
Yönetmelik’in 23’üncü maddesi, raporlama yapanların gerekli bildirim, bilgi ve belge verme yükümlülüklerini yerine getirmemesi hâlinde 7552 sayılı İklim Kanunu’nun 14’üncü maddesinin altıncı, dokuzuncu ve on birinci fıkralarına atıf yapmaktadır. Kanun’un 14’üncü maddesinin altıncı fıkrası, Kanun kapsamında bilgi, belge ve veri verme yükümlülüğünün yerine getirilmemesi veya yanıltıcı beyanda bulunulması hâlinde idari para cezası öngörmektedir. Aynı maddenin dokuzuncu fıkrası, tekrar hâlinde cezanın artırılmasını; on birinci fıkrası ise her bir fiil için uygulanabilecek cezanın üst sınırını düzenlemektedir. Yönetmelik’te bağımsız bir ceza tarifesi yer almadığından, somut yaptırım değerlendirmesi Kanun hükümleri, ilgili yıl için yürürlükteki ceza tutarları ve ihlalin özellikleri dikkate alınarak yapılmalıdır.
Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi (“ETS”) ile Yeşil Taksonomi, 7552 sayılı Kanun’un iklim politikası araçları arasında yer almakla birlikte farklı hukuki işlevlere sahiptir. Kanun, ETS’yi sera gazı emisyonlarına bir üst sınır belirlenmesi ve tahsisatların alınıp satılması yoluyla emisyon azaltımını teşvik eden piyasa temelli mekanizma olarak tanımlar. Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi Yönetmeliği 27 Ağustos 2026 tarihli ve 33353 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmış; kapsamındaki tesisler yönünden izin, izleme, raporlama, doğrulama ve tahsisat süreçlerine ilişkin esaslar düzenlenmiştir. ETS, kapsama giren tesislerin emisyon ve tahsisat yükümlülüklerini düzenlerken taksonomi ekonomik faaliyetleri çevresel ölçütlere göre sınıflandırır ve bunlara ilişkin raporlamayı yapılandırır. Aynı şirket her iki düzenlemenin kapsamına girebilir. Bununla birlikte ETS kapsamında sunulan emisyon raporu, taksonomi uyum raporlamasının yerine geçmez; taksonomi verileri de ETS kapsamındaki izin veya tahsisat yükümlülüklerini karşılamaz. Emisyon verileri, taksonomi değerlendirmesinde kullanılabilecek girdilerden biri olabilir; ancak taksonomi uyumu ayrıca teknik tarama kriterleri, diğer çevresel hedeflere zarar vermeme şartı ve asgari sosyal koruma koşulları çerçevesinde değerlendirilir. ETS’ye ilişkin hukuki değerlendirmelerde, emisyon azaltım amacının idari işlemler ve piyasa tasarımı yoluyla ne ölçüde hayata geçirildiği de önem taşır. Bu kapsamda idari takdirin sınırları ve düzenlemelerin amaç unsuru bakımından denetlenebilirliği, taksonomiden ayrı ancak daha geniş iklim hukuku çerçevesinde ele alınması gereken meselelerdir.
VII. Kurumsal uyum bakımından değerlendirme
Yönetmelik sonrasında işletmeler açısından ilk aşama, faaliyetlerin Ek-1’deki faaliyet tanımlarıyla karşılaştırılması ve hangi faaliyetlerin uygun ekonomik faaliyet niteliği taşıdığının belirlenmesidir. Bu eşleştirme, faaliyet bazında yapılmalı; kuruluşun bütününün tek bir sınıfa dahil olduğu varsayımına dayanmamalıdır. Ardından her bir faaliyetin ilgili çevresel hedefe katkısı, diğer hedefler üzerindeki etkileri ve sosyal koruma koşulları teknik kriterler çerçevesinde değerlendirilmelidir.
İkinci aşamada, çevresel veriler ile mali verilerin aynı faaliyet bazında ilişkilendirilebilmesi gerekir. Hasılat, yatırım harcamaları ve işletme giderlerinin hesaplanmasında kullanılan kayıtların, sınıflandırma ve hesap yöntemlerinin, veri sahiplerinin ve iç onay mekanizmalarının önceden belirlenmesi raporlama güvenilirliğini artıracaktır. İklim Değişikliği Başkanlığının kriter, şablon ve doğrulama duyurularının düzenli izlenmesi de sınıflandırmanın güncel tutulması için gereklidir.
Son olarak, kurumsal iletişimde kullanılan çevresel beyanların taksonomi raporlamasıyla tutarlı olması sağlanmalıdır. Yönetmelik’teki yeşile boyama tanımı, ürün veya hizmetlerin çevresel niteliklerine ilişkin aldatıcı algı yaratılmasına odaklanmaktadır. Bu nedenle çevresel iddiaların kapsamı, dayanakları ve ölçüm yöntemi somut verilerle desteklenmeli; henüz doğrulanmamış veya sınıflandırma bakımından belirsiz faaliyetler için kesin bir uyum beyanından kaçınılmalıdır.
Sonuç olarak Türkiye Yeşil Taksonomisi Yönetmeliği, ekonomik faaliyetlerin çevresel niteliğinin ortak ve ölçülebilir ölçütlerle değerlendirilmesine yönelik ulusal bir hukuki çerçeve kurmuştur. Reel sektör bakımından genel raporlama zorunluluğu öngörülmemiş olmakla birlikte, finansal kuruluşların veri talep edebilmesi ve finansal kuruluşlara yönelik zorunlu raporlama takviminin 1 Ocak 2029’da başlaması, taksonomi verisinin finansman ilişkilerindeki önemini artırmaktadır. Uygulamanın kapsamı ise teknik tarama kriterleri, sektörel raporlama düzenlemeleri ve doğrulama usullerinin yayımlanmasıyla daha somut hâle gelecektir. Bu dönemde yapılacak faaliyet eşleştirmesi, veri yönetimi ve iç kontrol çalışmaları, işletmelerin ileride doğabilecek raporlama ve finansman taleplerini daha sağlıklı yönetmesine yardımcı olacaktır.
