Giriş ve Düzenlemenin Hukuki Arka Planı
Dijitalleşen ticari ekosistemde mekânsal bilginin stratejik değeri, kamu otoritelerini bu alandaki regülasyonları daha sıkı ve merkezi bir denetim mekanizmasına bağlamaya sevk etmiştir. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından hazırlanan ve 14 Ekim 2026 tarihli ve 33400 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Coğrafi Veri İzinleri Yönetmeliği, bu dönüşümün en somut tezahürlerinden biridir. Söz konusu düzenleme, 10 Şubat 2021 tarihli mülga Coğrafi Veri İzinleri Yönetmeliği ile Coğrafi Veri Lisans Yönetmeliği’ni yürürlükten kaldırarak, daha önce lisans ve izin adı altında iki ayrı idari prosedüre tabi tutulan süreçleri tek bir çatı altında toplamış ve izin rejimini baştan aşağı yeniden yapılandırmıştır.
Yönetmeliğin normatif dayanağını; 14 Şubat 2020 tarihli ve 7221 sayılı Coğrafi Bilgi Sistemleri ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun’un 1 inci maddesi, 49 sayılı Coğrafi Bilgi Sistemleri Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 7 nci maddesi ile 14 üncü maddesinin dördüncü ve beşinci fıkraları ve 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 108 inci maddesi oluşturmaktadır.
Düzenlemenin temel gayesi; Ulusal Coğrafi Veri Sorumluluk Matrisi kapsamında yer alan coğrafi verilerin toplanması, üretilmesi, paylaşılması veya satılmasına yönelik ticari faaliyetleri izne bağlamak, afet ve acil durum yönetiminde kullanılacak mekânsal verilerin entegrasyonunu güvence altına almak ve veri egemenliğini korumaktır.
Bu yazıda, yeni yönetmeliğin getirdiği izin mekanizması, istisna ve muafiyet halleri, başvuru süreçlerinde aranan teknik ve hukuki yeterlilikler, mali yükümlülükler ve idari yaptırımlar pratik yansımalarıyla ele alınacaktır.
Düzenlemenin Kapsamı ve İzne Tabi Faaliyetler
Yönetmeliğin 2 nci maddesi uyarınca, 49 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’ne ekli (1) sayılı listede yer alan coğrafi veri temalarından sorumlu kamu kurum ve kuruluşlarını gösteren Ulusal Coğrafi Veri Sorumluluk Matrisindeki tüm mekânsal veriler bu regülasyonun kapsamına girmektedir. Bu matris; hidrolojiden arazi örtüsüne, ulaşımdan mülkiyete, enerji nakil hatlarından adres ve bina verilerine kadar uzanan geniş bir coğrafi veri yelpazesini ihtiva etmektedir.
İzin alma yükümlülüğü; Türk vatandaşı gerçek kişiler, Türk hukukuna göre kurulmuş özel hukuk tüzel kişileri ile yabancı gerçek ve yabancı tüzel kişileri kapsamaktadır. Kanun koyucu ve idare, mekânsal veriye temas eden dört temel ticari eylemi izin şartına bağlamıştır:
- Coğrafi verinin toplanması,
- Coğrafi verinin üretilmesi,
- Coğrafi verinin paylaşılması,
- Coğrafi verinin satışa konu edilmesi.
Bu çerçevede haritacılık firmaları, gayrimenkul değerleme şirketleri, navigasyon ve harita tabanlı yazılım geliştiren teknoloji girişimleri, dağıtım ve lojistik optimizasyonu sağlayan platformlar, dron ile havadan görüntüleme ve ortofoto üreten teşebbüsler ile telekomünikasyon altyapı sağlayıcıları doğrudan bu izin rejiminin muhatabı konumuna gelmektedir. Kamu kurumları ve kamu tüzel kişileri için hizmet alımı sözleşmeleri kapsamında yürütülen coğrafi veri faaliyetleri de yönetmelik kapsamındadır; ancak kamuya ifa edilen bu işler için belirli şartlar dahilinde harçsız izin öngörülmüştür.
Muafiyet Halleri ve İstisnaların Sınırları
Uygulamada en çok tereddüt doğuran husus, her konum bilgisinin bu yönetmelik kapsamında izne tabi olup olmadığı meselesidir. Yönetmeliğin 6 ncı maddesi, ticari hayatın olağan akışını sekteye uğratmamak adına açık muafiyet hükümleri getirmiştir.
Buna göre, gerçek veya tüzel kişilerin yalnızca fatura tanzim etmek amacıyla talep ettikleri ve işledikleri adres bilgileri izin yükümlülüğünün dışındadır. Benzer şekilde, işletmelerin faaliyet gösterdikleri merkez, şube ve acentelerine ait adres ve konum verilerini kurumsal internet sitelerinde veya sosyal medya hesaplarında paylaşmaları da izin alma zorunluluğundan bağışık tutulmuştur. Dolayısıyla, bir e-ticaret şirketinin müşterisinden fatura teslimatı için adres alması ya da bir perakende zincirinin mağaza lokasyonlarını harita üzerinde göstermesi izne tabi bir veri faaliyeti olarak nitelendirilmemektedir.
Özel sektör lehine getirilen diğer muafiyet ve istisnalar ise 5 inci maddede hüküm altına alınmıştır:
- 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu ve 4646 sayılı Doğal Gaz Piyasası Kanunu kapsamında Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) tarafından dağıtım lisansı verilen tüzel kişiler, lisansa konu faaliyetleri kapsamındaki coğrafi veriler için Bakanlık elektronik altyapısına kayıt olmak şartıyla izin ve bedel yükümlülüğünden muaftır. Ancak bu verilerin dağıtım lisansı haricinde ticari faaliyete konu edilmesi durumunda muafiyet ortadan kalkmaktadır.
- Kamu kurum ve kuruluşları için yüklenici sıfatıyla yürütülen veri toplama ve üretme faaliyetleri için izin alınması zorunlu olmakla birlikte, bu izin için herhangi bir bedel ödenmez. Ne var ki söz konusu verilerin üçüncü kişilere satılması veya ticarete konu edilmesi halinde bedel ödeme borcu doğmaktadır.
- Türk vatandaşı gerçek kişiler ile Türkiye’de mukim özel hukuk tüzel kişileri, ticari faaliyete başladıkları ilk takvim yılı içinde yapacakları izin başvurularında izin bedeli ödemekten muaf tutulmuştur. Bu düzenleme, coğrafi bilgi sistemleri alanında faaliyet gösteren girişimlerin ilk kuruluş aşamasındaki finansal yükünü hafifletmeyi hedeflemektedir.
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu hükümleri uyarınca şube ve acente statüsünde bulunan birimler için ayrı ayrı izin alınması gerekmeyip, bağlı bulunulan işletme merkezinin tek bir izin alması yeterli kabul edilmiştir.
Başvuru Süreci, İstenen Belgeler ve Personel Yeterlilik Şartı
İzin süreci, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından kurulan elektronik altyapı üzerinden yürütülmektedir. Başvurunun, izin konusu ticari faaliyete fiilen başlanmadan önce şirket adına imza yetkisine sahip kişilerce yapılması zorunludur. Yönetmeliğin 7 nci maddesi uyarınca yapılacak tüm tebligatlarda 7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümleri dairesinde Ulusal Elektronik Tebligat Sistemi (UETS) adresi esas alınacaktır.
Başvuru aşamasında idareye sunulacak evraklar arasında; MERSİS sicil tasdiknamesi, son hesap dönemine ait kurumlar veya gelir vergisi beyannamesi, talep edilen faaliyet türleri (toplama, üretme, paylaşma, satma), çalışma yapılacak 1/1000 ölçekli pafta listesi ve UETS adresi yer almaktadır. Çalışma yapılacak sahanın 2565 sayılı Askeri Yasak Bölgeler ve Güvenlik Bölgeleri Kanunu kapsamındaki alanlara isabet etmesi halinde, mevzuata uygun yetkili askeri makamlardan alınmış izin belgesinin sisteme yüklenmesi zorunlu kılınmıştır.
Yönetmelik, başvuran tüzel kişilerin istihdam yapısına ve kurumsal kapasitesine ilişkin ağırlaştırılmış teknik yeterlilik koşulları getirmiştir. Yönetmeliğin 8 inci maddesinin birinci fıkrasının (ı) ve (i) bentleri uyarınca:
- Faaliyetin ülke genelinde veya birden fazla il düzeyinde yürütülmesi planlanıyorsa; Mesleki Yeterlilik Kurumu onaylı Coğrafi Bilgi Sistemi Uzmanı (Seviye 6) belgesine sahip veya üniversitelerin ön lisans, lisans ya da yüksek lisans Coğrafi Bilgi Sistemleri bölümü mezunu en az bir tam zamanlı personel istihdam edildiğinin belgelenmesi gerekmektedir.
- Faaliyetin tek bir il veya daha dar bir yerel alanda yürütülmesi durumunda ise; Mesleki Yeterlilik Kurumu onaylı Coğrafi Bilgi Sistemi Operatörü (Seviye 4 veya Seviye 5) belgesine sahip ya da ilgili üniversite programlarından mezun en az bir personelin kadroda bulunması şarttır.
Bununla birlikte, projede görev alacak tüm personelin adli sicil kayıtları ile kullanılacak donanım ve araçların (marka, model, plaka) tescil bilgileri sisteme girilmelidir. 9 uncu madde kapsamında yapılan güvenlik değerlendirmesinde, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 53 üncü maddesinde belirtilen süreler geçmiş veya affa uğramış olsa dahi; devletin güvenliğine ve anayasal düzene karşı işlenen suçlar ile rüşvet, irtikap, zimmet, kaçakçılık, dolandırıcılık, ihaleye fesat karıştırma ve suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama suçlarından mahkumiyeti bulunan kişilerin şirkette yönetici olamayacağı, çalışanların ise bu suçları fiilen işlememiş olması gerektiği açıkça düzenlenmiştir.
Siber Güvenlik, Veri Koruma ve Bakanlık ile Paylaşım Yükümlülükleri
Coğrafi Veri İzinleri Yönetmeliği, mekânsal verilerin güvenliğini doğrudan ulusal güvenlik ve kişisel verilerin korunması hukuku ile irtibatlandırmıştır. Başvuru sahiplerinden, işlenen ve saklanan verilerin gizliliği, bütünlüğü ve erişilebilirliğini sağlamak adına gerekli teknik ve idari tedbirleri aldıklarına dair yazılı taahhütname talep edilmektedir.
Yönetmeliğin 13 üncü maddesinin yedinci fıkrası; Bakanlığın, paylaşılan coğrafi veriler ve metaveriler üzerinde 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu ve 12 Mart 2025 tarihli ve 7545 sayılı Siber Güvenlik Kanunu hükümlerine tam uyum sağlamakla yükümlü olduğunu belirtmektedir. Bu atıf, coğrafi verilerin salt teknik koordinatlardan ibaret olmadığını; parsel, yapı kimliği, bina fotoğrafı veya IP tabanlı konumlandırma verileriyle birleştiğinde gerçek kişileri belirlenebilir kılan kişisel veri niteliği kazandığını teyit etmektedir. Dolayısıyla izin sahibi şirketler, veri toplama ve işleme süreçlerinde 6698 sayılı Kanun’un temel ilkelerine, aydınlatma ve açık rıza rejimlerine ve veri güvenliği rehberlerine riayet etmek durumundadır.
Yönetmelik kapsamında izin alan teşebbüslere getirilen en kritik operasyonel yükümlülüklerden biri de veri paylaşımıdır. İzin sahipleri;
- İzin sözleşmesi çerçevesinde yürüttükleri faaliyetlere dair yıllık faaliyet raporunu her on iki ayda bir sisteme yüklemekle,
- İlgili verilere ait metaveri (veri bilgisi) kayıtlarını Metaveri Tanımlama Dokümanı standartlarına uygun olarak her on iki ayda bir Bakanlık sistemine girmekle,
- Afet ve acil durum yönetimi kapsamında kullanılmak üzere, afet öncesinde ve sonrasında çalışma yaptıkları tüm coğrafi verileri, Türkiye Coğrafi Bilgi Sistemi Kurulu kararıyla yürürlüğe konulan TUCBS Teknik Birlikte Çalışabilirlik Usul ve Esasları doğrultusunda OGC (Open Geospatial Consortium) standartlarındaki web servisleri (WMS, WFS, WCS, WMTS, CSW) üzerinden bedelsiz olarak Bakanlığa sunmakla mükelleftir.
Yönetmeliğin 13 üncü maddesinin altıncı fıkrası uyarınca, izin süresi sona erse dahi verilerin Bakanlık altyapısı ile paylaşımına devam edilmesi esastır. Bu durum, veri üreten şirketler açısından ticari sır ve fikri mülkiyet sınırlarının dikkatle çizilmesini zorunlu kılmaktadır.
İzin Süresi, Değişiklikler, Askıya Alma ve İptal Prosedürü
Coğrafi veri izin belgeleri, ilgilisinin talebi ve Bakanlığın uygun bulması şartıyla en az bir yıl, en fazla beş yıl süreyle tanzim edilmektedir. Sürenin başlangıcı, başvurunun idarece onaylandığı tarihtir. Şirket unvanında veya ortaklık yapısında meydana gelen değişikliklerin, Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi ilanı ile birlikte on beş gün içinde Bakanlık sistemine bildirilmesi kanuni bir zorunluluktur. İznin geçerlilik süresi içinde faaliyet konusunun, çalışma sahasının veya sürenin değiştirilmek istenmesi halinde ise sıfırdan yeni bir izin başvurusu yapılması gerekmektedir. Ayrıca verilen izin belgeleri hiçbir surette üçüncü kişilere devredilemez.
Yönetmeliğin 11 inci maddesinde izin belgesinin askıya alınma halleri sayılmıştır:
- İzin sözleşmesindeki taahhütlerin yerine getirilmemesi,
- Başvuru belgelerinde gerçeğe aykırı veya eksik bilgi sunulduğunun sonradan anlaşılması,
- Personel yeterliliklerindeki değişikliklerin sisteme işlenmemesi,
- Yapılan periyodik denetimlerde aranan uygunluk şartlarının kaybedildiğinin saptanması.
Askıya alma kararının tebliğinden itibaren şirkete eksiklikleri gidermesi için altmış günlük yasal süre tanınmaktadır. Bu süre zarfında eksikliklerin giderilmemesi halinde izin belgesi iptal edilir. İznin askıda kaldığı süre, toplam izin süresine eklenmez.
Yönetmeliğin 12 nci maddesinde düzenlenen iptal sebepleri ise çok daha ağırdır. Milli güvenliğe aykırılık tespiti, yüz kızartıcı suç mahkumiyetleri, izin konusu materyallerin mevzuata aykırı kullanımı, izin süresi bitiminden on beş gün önce metaveri sunumunun yapılmaması veya şartların kaybedildiğinin belirlenmesi durumunda izin iptal edilir. İzni iptal edilen ya da kendi isteğiyle feragat eden kuruluşlara, ödemiş oldukları izin bedeli hiçbir biçimde iade edilmez.
Mali Yükümlülükler: İzin Bedelinin Hesaplanması
İzin bedeli, sübjektif bir değerlendirmeye bırakılmaksızın matematiksel bir formüle bağlanmıştır. Yönetmeliğin 14 üncü maddesi uyarınca Türk vatandaşı gerçek kişiler ve yerli tüzel kişiler için bedel; talep edilen coğrafi veri tema sayısı, çalışılacak alan büyüklüğü (pafta sayısı), talep edilen izin süresi ve başvuru sahibinin son gelir veya kurumlar vergisi beyannamesinde yer alan net satış tutarı esas alınarak hesaplanmaktadır. 7221 sayılı Kanun ekindeki cetvellerde yer alan katsayılar ile izin katsayısı bedeli çarpılarak nihai harç tutarına ulaşılmaktadır.
Mevzuat, baz katsayı bedelini 2024 yılı için 1.750 Türk Lirası olarak belirlemiş olup, bu tutar ve gelir tablosu dilimleri 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun mükerrer 298 inci maddesi gereğince her yıl ilan edilen yeniden değerleme oranında artırılarak tatbik edilmektedir.
Finans ve sigorta sektörünün veri yoğun yapısı gözetilerek, net satış hasılatının tespiti için özel muhasebe kuralları getirilmiştir:
- 5411 sayılı Bankacılık Kanunu’na tabi bankalar ile 6361 sayılı Finansal Kiralama, Faktoring, Finansman ve Tasarruf Finansman Şirketleri Kanunu kapsamındaki kuruluşlar için yıllık net satış hasılatı, Türkiye Finansal Raporlama Standartları (TFRS) uyarınca tanzim edilen finansal tablolardaki karşılık gelen kalemler üzerinden tespit edilir.
- Sigorta, reasürans ve bireysel emeklilik şirketlerinde ise kurumlar vergisi beyannamesi ekindeki gelir tablosunda yer alan Hayat Dışı Teknik Gelir, Hayat Teknik Gelir ve Emeklilik Teknik Gelir tutarlarının toplamı net satış tutarı olarak kabul edilir.
Yabancı gerçek ve tüzel kişiler için ise yerel ciroya bakılmaksızın farklı bir mali rejim kabul edilmiştir. Yabancı şirketlerin ödeyeceği izin bedeli; cari yıl izin katsayısı bedelinin 1.250 katının, izin süresi katsayısı ile çarpımı suretiyle sabit olarak tahakkuk ettirilmektedir. İdarece başvurusu onaylanan ilgililerin, tahakkuk eden izin bedelini on beş gün içinde Bakanlık Döner Sermaye İşletmesi hesabına yatırmaları zorunludur; aksi halde başvuru hükümsüz kalmaktadır.
İdari Para Cezaları, İtiraz Yolu ve İdari Yargı Süreci
Yönetmeliğin 15 inci maddesi, izinsiz coğrafi veri toplayan, üreten, paylaşan veya satan kişi ve kurumlara yönelik caydırıcı idari yaptırımlar ihdas etmiştir. Bakanlık denetim birimleri veya ihbar üzerine izinsiz faaliyet yürütüldüğü tespit edildiğinde, ilgilisine izin başvurusunda bulunması amacıyla tebliğ tarihinden itibaren on beş günlük yasal süre verilir.
Bu süre zarfında başvuru yapmayan;
- Türk vatandaşı gerçek kişiler ile yerli tüzel kişilere, tespitin yapıldığı yıla ait bir yıllık en yüksek izin bedeli tutarında,
- Yabancı gerçek ve yabancı tüzel kişilere ise bir yıllık izin bedelinin iki katı tutarında idari para cezası uygulanır.
İdari para cezası 7201 sayılı Kanun uyarınca tebliğ edildiği anda tahakkuk eder. İlgili, tebliğden itibaren bir ay içinde cezayı öderse 5326 sayılı Kabahatler Kanunu genel prensipleri doğrultusunda yüzde yirmi beş oranında peşin ödeme indiriminden yararlanabilir. Muhatap, aynı bir aylık süre içinde Bakanlığa gerekçeli bir dilekçe ile idari itirazda bulunma hakkına sahiptir. İtirazlar kural olarak evrak üzerinden incelenerek karara bağlanır.
Bakanlıkça itirazın reddedilmesi halinde, ret kararının tebliğinden itibaren otuz gün içinde 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu hükümleri uyarınca yetkili idare mahkemesinde iptal davası açılması mümkündür. İdari para cezasının ödenmesi veya cezaya karşı dava açılmış olması, izin alma zorunluluğunu bertaraf etmez. Düzenlemenin en sert hükümlerinden biri 15 inci maddenin yedinci fıkrasında yer almaktadır: İdari para cezasının tahakkukundan itibaren altmış gün içinde izin başvurusunda bulunulmazsa, müteakiben yapılacak ilk izin başvurusunda uygulanacak yasal izin bedeli iki katı tutarında tahsil edilir. Ödenmeyen kesinleşmiş cezalar ise 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun kapsamında vergi dairelerince cebren tahsil edilmektedir.
Şirketler İçin Uyum Yol Haritası ve Sözleşme Risk Yönetimi
Yönetmeliğin Geçici 1 inci maddesi, mülga mevzuat uyarınca alınmış mevcut lisans ve izin belgelerinin kendi sürelerinin sonuna kadar geçerliliğini koruyacağını düzenlemiştir. Ancak süresi dolacak mevcut lisans sahipleri ile ticari operasyonlarında coğrafi veri kullanan tüm işletmelerin gecikmeksizin kapsamlı bir hukuki ve teknik uyum denetimi gerçekleştirmesi gerekmektedir.
Şirketlerin operasyonel riskleri bertaraf etmek adına atması gereken öncelikli adımlar şunlardır:
- Şirket bünyesinde toplanan, işlenen, sunucularda barındırılan veya ticari paketler halinde satılan tüm mekânsal verilerin Ulusal Coğrafi Veri Sorumluluk Matrisi ile eşleştirilerek izin gerektirip gerektirmediği tespit edilmelidir.
- Veri toplama süreçlerinin birden fazla ili kapsayıp kapsamadığı analiz edilerek Mesleki Yeterlilik Belgesi sahibi CBS Uzmanı veya Operatörü istihdam şartı karşılanmalıdır.
- Çalışılan sahaların 2565 sayılı Kanun kapsamında askeri veya özel güvenlik bölgesi olup olmadığı taranmalı, bu sahalar mevcutsa ilgili komutanlıklardan yasal izinler temin edilmelidir.
- Şirket yöneticilerinin ve sahada veri toplayacak kilit personelin adli sicil kayıtları TCK m. 53 kriterleri ve yüz kızartıcı suç sınırlamaları yönünden taranmalıdır.
- Harita, navigasyon veya mekânsal veri tedarik edilen alt yükleniciler ile akdedilen sözleşmeler revize edilmeli; alt yüklenicinin Bakanlık iznine sahip olduğuna ilişkin taahhütler ve iznin iptali halinde doğacak zararlar için cezai şart hükümleri sözleşmelere dercedilmelidir.
- Dron, mobil haritalama araçları veya sokak görüntüleme sistemleri vasıtasıyla veri toplanıyorsa, 6698 sayılı Kanun gereğince kişilerin yüzleri, araç plakaları ve konut mahremiyetine ilişkin alanlar için maskeleme (anonimleştirme) süreçleri tasarlanmalı ve 7545 sayılı Siber Güvenlik Kanunu uyum taahhüdü hazırlanmalıdır.
- Şirket evlilikleri, birleşme, devralma (M&A) ve unvan değişikliği süreçlerinde, işlem tarihinden itibaren on beş gün içinde Bakanlığa bildirim yapılması şirket içi uyum takvimlerine işlenmelidir.
Sonuç
14 Ekim 2026 tarihli Coğrafi Veri İzinleri Yönetmeliği, mekânsal veriyi yalnızca teknik bir mühendislik çıktısı olarak değil, doğrudan devlet denetimine tabi stratejik bir ekonomik varlık olarak konumlandırmıştır. Eski lisanslama mantığını terk ederek tekil ve merkezi bir izin prosedürü benimseyen bu düzenleme, şirketlere ciddi teknik istihdam, kurumsal raporlama ve mali külfetler yüklemektedir.
Özellikle izinsiz faaliyet halinde öngörülen yıllık en yüksek harç tutarındaki idari para cezaları ve devamında izin bedelinin ikiye katlanması riski, şirketlerin konuyu tali bir idari işlem olarak görmesini engellemektedir. Bu çerçevede, teknoloji, lojistik, telekomünikasyon, gayrimenkul ve altyapı sektörlerinde iştigal eden tüzel kişilerin, izin gereksinimlerini kurumsal risk yönetimi süreçlerine derhal dahil ederek uzman hukuki ve teknik müşavirlik desteğiyle hareket etmeleri idari ve mali yaptırımlarla karşılaşmamaları adına elzemdir.
